Cuộc sống của kỳ nữ cải lương – NSND Kim Cương chủ nhân “Lá sầu riêng”

0
164

Là một trong những “cây cổ thụ” của âm nhạc truyền thống, nhưng cuộc sống của kỳ nữ cải lương – NSND Kim Cương gặp nhiều trắc trở.

Là một người yêu thích âm nhạc dân tộc đặc biệt là bộ môn cải lương, ắt hẳn không ai không biết đến NSND Kim Cương – Diệu trong vở Lá sầu riêng. Bà “bỏ túi” một gia tài đồ sộ với hàng trăm vai diễn, cải lương, thoại kịch đến điện ảnh. Đặc biệt nữ nghệ sĩ còn được xác nhận kỷ lục là “Nghệ sĩ viết nhiều kịch bản kịch nói nhất Việt Nam”. Thành công là thế song cuộc đời NSND Kim Cương lại biết bao lần bị cuộc đời “quật ngã”, về già sống cảnh cô độc.

 Lá sầu riêng được xem là một kiệt tác năm 1990. - Tin sao Viet - Tin tuc sao Viet - Scandal sao Viet - Tin tuc cua Sao - Tin cua Sao
Lá sầu riêng được xem là một kiệt tác năm 1990.

Hôn nhân tan vỡ, tương phùng con nuôi sau hơn 40 năm

Cả cuộc đời “góp hoa thơm cho đời” nhưng chuyện đời tư, tình cảm của NSND Kim Cương đã trải qua nhiều gian truân, vất vả. Là một người của công chúng, phủ sóng khắp các sân khấu lớn nhỏ nhưng Kim Cương hiếm khi chia sẻ đời sống riêng tư. Bà không may mắn khi từng nhiều lần đổ vỡ trong hôn nhân. Đến nay, nữ nghệ sĩ chọn cuộc sống độc thân tuổi 84.

 NSND Kim Cương gặp nhiều truân chuyên trong tình cảm. - Tin sao Viet - Tin tuc sao Viet - Scandal sao Viet - Tin tuc cua Sao - Tin cua Sao
NSND Kim Cương gặp nhiều truân chuyên trong tình cảm.

Nữ nghệ sĩ trải lòng: “Bạn bè thương tôi thì thường nói: “Một người của quần chúng như Kim Cương thì khó có hạnh phúc trọn vẹn lắm”. Bây giờ ngồi suy ngẫm, tôi thấy không sai! Đôi lúc tôi cũng nghĩ phải chăng Trời cho mình nhiều thứ quá nên phải lấy lại vài thứ mới phải lẽ? 

Bây giờ, tôi chỉ biết nhận cái lỗi đổ vỡ phần nhiều nằm ở mình. Dù rằng trong suốt chặng đường tìm kiếm hình bóng một nửa, tôi luôn tìm và gặp những người tốt. Nhưng để cùng tạo hạnh phúc cho một gia đình bền vững khó quá! Nghĩ thế nên mấy chục năm qua, tôi chấp nhận với hoàn cảnh lẻ bóng”.

 Gặp nhiều khó khăn nhưng bà luôn lạc quan, vui vẻ vượt qua. - Tin sao Viet - Tin tuc sao Viet - Scandal sao Viet - Tin tuc cua Sao - Tin cua Sao
Gặp nhiều khó khăn nhưng bà luôn lạc quan, vui vẻ vượt qua.

NSND Kim Cương từng khiến bao khán giả rơi nước mắt khi gặp lại con gái nuôi sau hơn 40 năm thất lạc tại chương trình Như chưa hề có cuộc chia ly. Giây phút chạm mặt sau hơn 1 nửa đời người xa cách, nữ nghệ sĩ ôm chặt con gái nghẹn ngào: “Má biết con tủi vì không biết cha mẹ ruột của mình. Nhưng con phải biết là con rất hạnh phúc, rất có phước vì có tới ba bà mẹ thương yêu con.

Má không biết má ruột con tại sao không đi tìm con, nhưng má nghĩ bà khó khăn quá nên để con cho má nuôi với hi vọng con sung sướng hơn. Má Ánh (cô y tá) thì đã hi sinh cả cuộc đời cho con. Còn má luôn nghĩ và cầu mong cho con hạnh phúc!”.

 Giây phút tương phùng đầy xúc động của NSND Kim Cương và con nuôi. - Tin sao Viet - Tin tuc sao Viet - Scandal sao Viet - Tin tuc cua Sao - Tin cua Sao
Giây phút tương phùng đầy xúc động của NSND Kim Cương và con nuôi.

Bình yên tuổi 84 trong căn nhà 50 năm, chăm từ thiện để bớt cô đơn

Ở tuổi xế chiều, NSND Kim Cương đang sống cùng các con, các cháu tại căn nhà tại Thành phố Hồ Chí Minh do đích thân bà xây dựng trong suốt 50 năm bước chân vào nghề giải trí. Bà tâm sự nơi bà sinh sống trước đây toàn toàn đồng ruộng, hẻo lánh ít người nên bà mới có khả năng mua. Không gian sống được trang trí theo phong cách cổ điển với nhiều tranh ảnh, bộ sưu tập tượng Phật đắt giá.

 Cơ ngơi của nữ nghệ sĩ. (Ảnh: Vietnamnet) - Tin sao Viet - Tin tuc sao Viet - Scandal sao Viet - Tin tuc cua Sao - Tin cua Sao
Cơ ngơi của nữ nghệ sĩ. (Ảnh: Vietnamnet)

Rời xa ánh đèn sân khấu, người nghệ sĩ chăm chỉ với các hoạt động từ thiện. Bà tổ chức các buổi thiện nguyện gặp gỡ nghệ sĩ neo đơn, khó khăn tại viện dưỡng lão nghệ sĩ, kêu gọi hỗ trợ cho nghệ sĩ nghèo. NSND Kim Cương đã sáng lập quỹ học bổng, hỗ trợ các con em nghệ sĩ đang túng thiếu. Ngoài ra bà còn tham gia ủng hộ công tác phòng chống dịch Covid-19 cùng một số bạn bè đã trao tặng cho các y bác sĩ Bệnh viện Nhiệt đới, TP.HCM 300 triệu đồng.

Nữ nghệ sĩ trải lòng: “Tôi thường ví, nghệ sĩ như những con tằm, trả nợ dâu xong là ra đi mãi mãi trong những cái kén. Nhưng con tằm còn sướng hơn vì có kén để chết yên thân. Nhiều người trong chúng tôi, cống hiến đến cuối đời, mà vẫn sống trong lay lắt, bệnh hoạn, và nhất là nỗi buồn. Tôi mà không làm từ thiện có lẽ cũng khó sống được đến giờ này. Gần 70 năm trong nghề, tôi thấm thía nỗi cô đơn của nghệ sĩ”.

 NSND Kim Cương thường xuyên thăm hỏi đồng nghiệp tại viện dưỡng lão nghệ sĩ. - Tin sao Viet - Tin tuc sao Viet - Scandal sao Viet - Tin tuc cua Sao - Tin cua Sao
NSND Kim Cương thường xuyên thăm hỏi đồng nghiệp tại viện dưỡng lão nghệ sĩ.

Được mệnh danh là “kỳ nữ” trong giới sân khấu Việt Nam, NSND Kim Cương luôn khiến người hâm mộ trân quý bởi thành tựu diễn xuất và các công tác thiện nguyện. Bên cạnh đó, khán giả cũng thấu hiểu được nỗi vất vả của người nghệ sĩ đã dành cả cuộc đời cho nghệ thuật.

NSND Thanh Tòng – Nỗi oan tình đã dứt

“Anh Thanh Tòng mất đi, cây cổ thụ này không có người thay thế, anh vừa là cây đại thụ tuồng cổ, vừa cải lương. Những “cây đại thụ” bây giờ “tiêu từ từ hết rồi”.

NSND Thanh Tòng được mệnh danh là “thống soái” của sân khấu cải lương tuồng cổ. Ông thuộc thế hệ thứ ba của đại gia đình cải lương. Nhìn lại hơn 60 năm sự nghiệp sân khấu, ông được xem là đã có công đưa tối đa lịch sử Việt Nam vào nghệ thuật sân khấu cải lương tuồng cổ.

Hậu duệ của gia tộc nổi tiếng miền nam

Thanh Tòng là hậu duệ đời thứ tư trong gia tộc đến nay có sáu đời theo nghề hát nổi tiếng miền Nam. Bà cố nội ông là chủ gánh hát bội Vĩnh Xuân, ông nội ông là bầu Thắng – kép hát bội lừng danh của đất Sài Gòn xưa, còn cha ông là nghệ sĩ Minh Tơ. Các tên tuổi như: Bạch Lê, Bạch Lựu, Bạch Lý, Bạch Long, Thành Lộc, đạo diễn Phượng Hoàng… là em cô cậu của ông. Còn lớp diễn viên trẻ như: Tú Sương, Trinh Trinh, Thanh Thảo… là cháu ông.

Thần đồng sân khấu NSND Thanh Tòng tận cuối đời vẫn vẹn toàn tài đức

Từ năm ba tuổi, Thanh Tòng được gia đình hướng theo nghề hát, cho xuất hiện trên sân khấu hát bội của ông nội. Sáu tuổi, ông diễn vở San Hậu. Từ đó, ông được cha liên tục cho rèn luyện về cách diễn xuất, hóa thân nhiều dạng nhân vật, kể cả học tân nhạc, nhảy thiết hài và các kỹ năng sân khấu. 10 tuổi, Thanh Tòng đóng vai Lữ Bố trong đoàn Đồng ấu Minh Tơ. Qua nhiều vai diễn, ông được báo chí Sài Gòn thời đó gọi là “thần đồng sân khấu”.

Thần đồng sân khấu NSND Thanh Tòng tận cuối đời vẫn vẹn toàn tài đức

Ở Sài Gòn ngày trước, khán giả chuộng làn sóng phim ảnh nước ngoài, làn sóng vở tuồng từ Đài Loan, Quảng Đông (Trung Quốc)… Nghệ sĩ Minh Tơ và em rể là NSND Thành Tôn (cha của nghệ sĩ Thành Lộc) thực hiện các vở cải lương lấy cảm hứng từ tuồng nước ngoài nhưng chen vào trình thức hát bội, sử dụng giai điệu cải lương. Đây là nền tảng cho bộ môn cải lương hồ quảng ra đời.

Thần đồng sân khấu NSND Thanh Tòng tận cuối đời vẫn vẹn toàn tài đức
Thanh Tòng đã tích cực kế thừa thành tựu của cha. Chưa đầy 30 tuổi, ông được báo chí thời đó tiếp tục phong là ”Vua cải lương hồ quảng” với nhiều tác phẩm được khán giả yêu thích như: Phạm Lãi – Tây Thi, Võ Tòng sát tẩu…

Giới chuyên môn nhận định gia tộc “Bầu Thắng – Minh Tơ – Thanh Tòng” là có công trong việc hình thành, phát triển cải lương tuồng cổ thoát dần ảnh hưởng từ nước ngoài ở giai điệu, ca từ và nội dung. Trong đó, Thanh Tòng góp công sức lớn.

Thần đồng sân khấu NSND Thanh Tòng tận cuối đời vẫn vẹn toàn tài đức

Soạn giải nổi tiếng 

Thập niên 1980 là thời kỳ rực rỡ của Thanh Tòng qua vai trò tác giả – đạo diễn. Ông sáng tác và dàn dựng thành công nhiều tác phẩm ca ngợi tinh thần yêu nước, anh hùng dân tộc, trong đó có nhiều tuồng kinh điển như: Câu thơ yên ngựa, Tô Hiến Thành xử án, Má hồng soi kiếm bạc, Ngọn lửa Thăng Long.

Một ánh mắt khiến khối người… run

Ở những nghệ sĩ cải lương Hồ Quảng đồng trang lứa của NSND Thanh Tòng lẫn hàng con cháu, hiếm có nghệ sĩ nào vừa có khả năng quản lý đoàn hát giỏi, giao tiếp tốt, có uy tín với lãnh đạo và cơ quan quản lý lẫn có khả năng dàn dựng vở diễn đặc sắc, thêm tài ca hay, diễn giỏi như ông.

Tiếp bước người cha tài năng, ở hậu trường sân khấu, Thanh Tòng thể hiện khả năng quản lý đoàn hát, viết kịch bản, soạn vở, đạo diễn các tác phẩm tuồng cổ. Sau năm 1975, ông lập một nhóm hát thường xuyên, gây quỹ xây dựng nhà truyền thống sân khấu ở số 33 Cô Bắc (quận 1, TP HCM) nhờ đó đưa nhiều diễn viên lên hàng sao của sân khấu cải lương như: Ngọc Đáng, Hữu Lợi, Tài Linh, Vũ Linh, Thanh Thanh Tâm, Thanh Hằng, Thoại Mỹ… Ông là người thầy truyền nghề hát cho nhiều thế hệ nghệ sĩ cải lương trong nước.

Đạo diễn, diễn viên Hữu Quốc chia sẻ điều anh nhớ nhất về nghệ sĩ Thanh Tòng là cách làm việc của một bậc thầy sân khấu có tác phong đàng hoàng, chỉn chu.

Hữu Quốc nhớ, khoảng 3-4 năm trước, khi biết anh có việc ra miền Bắc công tác, nghệ sĩ Thanh Tòng nhờ anh trao tiền tác quyền cho tác giả vở cải lương Câu thơ yên ngựa – ông Ngọc Văn. Số tiền không nhiều nhưng khiến tác giả rất xúc động vì tấm lòng người nghệ sĩ dành cho nhau.

Thần đồng sân khấu NSND Thanh Tòng tận cuối đời vẫn vẹn toàn tài đức
“Khi dựng vở, ông luôn tôn trọng tác quyền của soạn giả. Ông kỹ tính trong việc sử dụng các điệu thức hát bội xưa. Ông là người vừa có tâm, vừa có tài, góp sức cùng nhiều nghệ sĩ gạo cội đưa nghệ thuật sân khấu cải lương lên tầm vóc riêng trong làng nghệ thuật”, Hữu Quốc nói.

Ở phương diện người nghệ sĩ, Thanh Tòng để lại dấu ấn và ảnh hưởng lớn cho thế hệ nghệ sĩ cải lương sau này. Ông có tài diễn xuất đa dạng với lối diễn sâu sắc, nhập vai trọn vẹn vào từng nhân vật và giọng hát mạnh mẽ, đầy nội lực.

Thần đồng sân khấu NSND Thanh Tòng tận cuối đời vẫn vẹn toàn tài đức

Khán giả mộ điệu cải lương luôn ghi nhớ hình ảnh Thanh Tòng trong vai đại thần Lý Đạo Thành đầy uy dũng của vở Câu thơ yên ngựa, vai Lữ Bố với đầy đủ nét diễn duyên dáng, lẳng, hài hước trong tuồng cải lương hồ quảng Phụng Nghi Đình… Nhiều nét diễn của ông được các nghệ sĩ thế hệ sau xem là khuôn mẫu kinh điển để học tập và tiếp nối.

Năm 1984, khi tham gia đoàn nghệ sĩ mang vở Đời cô Lựu lưu diễn ở châu Âu ông được chọn đóng thế nghệ sĩ Thành Được vai Hai Thành. Theo ông, đây là vai  hay nhất trong các vai đóng thế của mình. Lần lượt, diễn xuất của Thanh Tòng trong các vở Tô Ánh Nguyệt, Áo cưới trước cổng chùa… cho thấy tầm vóc của ông

Thần đồng sân khấu NSND Thanh Tòng tận cuối đời vẫn vẹn toàn tài đức

Diễn xuất bền bỉ và gắn bó với sân khấu cải lương ở nhiều vai trò, Thanh Tòng chứng kiến nhiều thăng trầm của bộ môn nghệ thuật truyền thống. Ông đã bốn lần đoạt huy chương vàng, sáu lần đoạt huy chương bạc trong các lần hội diễn sân khấu toàn quốc. Năm 2007, ông nhận danh hiệu Nghệ sĩ Nhân dân.

Gần hết những nghệ sĩ diễn cải lương tuồng cổ, cải lương Hồ Quảng đồng trang lứa hay con cháu đều mặc nhiên xem NSND Thanh Tòng là một sư phụ truyền nghề của mình khi làm việc cùng ông.

Nỗi day dứt về định kiến cải lương

Cha ông là nghệ sĩ Minh Tơ, ông Minh Tơ chú tâm đào tạo Thanh Tòng nhiều nhất trong bầy con, bắt học đủ thứ, từ ca cổ, tân nhạc, nhảy thiết hài, cách dàn dựng, cách viết tuồng, và bắt đóng đủ loại vai văn, võ, mùi, độc, trung, nịnh, lão, điên, còn cho giả gái luôn nữa… Kiểu đào tạo này chỉ có thể dành cho “đệ tử chân truyền” mà thôi. Thanh Tòng bùi ngùi nói: “Vậy mà tôi vẫn chưa học hết nghề của ba. Ông còn biết vẽ cảnh, đánh trống, đánh đàn. Tôi thật sự thần tượng cha mình. Và cảm ơn những ngày khổ luyện. Tôi học lơ mơ là ổng rầy la dữ lắm. Càng lớn, ngẫm lại, tri ân cha vô cùng”.

Một người cha như thế, một cái nôi như thế, hỏi làm sao Thanh Tòng không mê nghề cho được. Nhưng điều mà ông day dứt nhất vẫn là bị người ta định kiến rằng cải lương tuồng cổ của ông là “lai căng”. Lúc ấy ông chưa được phong Nghệ sĩ Nhân dân, chỉ mới là Nghệ sĩ Ưu tú thôi, và thiên hạ vẫn chưa thôi dị nghị về thể loại cải lương mà ông làm chủ soái sau 1975. Ông nói: “Sau 1975, tôi đã từng khóc khi bị nghỉ hát. Không có bà xã tôi can ngăn tôi còn định chết nữa kìa. Rồi trầy trật lắm mới xin phép dựng lại bảng hiệu Minh Tơ. Nhà nước bảo thôi đừng hát tích Tàu, đừng múa may vũ đạo như Tàu, vậy thì “lách” đi, gọi cái tên “tuồng cổ” cho nó xuôi tai. Tôi biết như vậy mình và anh em nghệ sĩ đều bị mất sở trường, nhưng tôi chấp nhận. Vì miễn được hát là tôi được “sống”, nghỉ hát hoài là tôi “chết” thiệt đó. Buồn chịu không nổi. Mà tôi cũng thấy có điểm hay. Nhờ đi họp hành mà tôi như bước ra khỏi cổng đình Cầu Quan, tôi ý thức được vai trò quan trọng của nghệ sĩ, không bị gọi là “xướng ca vô loài” như trước, mà là người góp phần rất lớn trong văn hóa, trong xã hội, trong xây dựng con người. Tôi say mê lao vào viết tuồng sử Việt, tôi nghiên cứu những nhân vật Nguyễn Huệ, Tô Hiến Thành, Trần Quốc Toản, Hồ Huân Nghiệp, công chúa An Tư… và thấy tự hào mình có một kho báu dành cho sân khấu. Tôi viết và dựng với anh em, cho thêm vũ đạo hát bội vào, cho thêm các điệu lý, các bài vọng cổ, bản vắn của cải lương vào… Lãnh đạo duyệt, chịu liền. Mà khán giả cũng chịu luôn. Tôi như hồi sinh. Tuồng cổ phát triển lên từ đó”.

NSND Thanh Tòng - Nỗi oan tình đã dứt 2NSND Thanh Tòng trong vở Bức ngôn đồ Đại Việt

Nhưng sự đời đâu đơn giản. Khi Thanh Tòng được phong tặng danh hiệu NSƯT người ta đã xì xầm là cải lương tuồng cổ của ông lai căng, sao lại ưu ái ông như thế. Ông tức quá, gửi băng đĩa lên Sở VHTT, lên Trung tâm nghiên cứu cải lương của TP.HCM, nhờ xem giùm tuồng cổ với hồ quảng có giống nhau hay không. Ông đã Việt hóa gần hết, kể cả các giai điệu hồ quảng ông cũng cho nó biến tấu gần với cổ nhạc Việt Nam. Thực sự, có thể xem đó là một “nhánh mới” của cải lương cũng được. Vì bản thân hai chữ “cải lương” đã chứa đựng sự cải cách và dung nạp phong phú rồi. Nhưng lúc đó người ta đâu có nghĩ vậy, và “án oan” vẫn treo trên đầu Thanh Tòng, khiến ông dù nhận danh hiệu NSƯT nhưng vẫn buồn hiu, day dứt.

Nằm bệnh bất động vẫn dạy nghề

Nghệ sĩ Quế Trân kể Thanh Tòng chỉ phân tích nhân vật đó tâm lý ra sao, hoàn cảnh thế nào, gợi ý một vài điều rồi hỏi diễn viên theo họ thì nhân vật này nên diễn như thế nào, hành động gì. Sau khi diễn viên thể hiện nhân vật của mình rồi ông mới góp ý điều nào hay nên giữ, điều nào dở nên bỏ, cái gì cần đắp thêm, diễn sâu hơn như một ông thầy tận tình… Nghệ sĩ Thanh Loan nhớ lại: “Khoảng năm 1980, anh Thanh Tòng bị té xe phải vào bệnh viện nằm một chỗ. Nhưng anh kêu tôi đến chỉ bảo vai diễn Triệu Tử Long trong tuồng Lưu Bị cầu hôn Giang Tả của anh viết và dựng. Không cử động được, nằm trên giường mà ảnh bắt tôi múa hết vũ đạo này đến vũ đạo khác cho ảnh xem. Cái nào được ảnh gật, cái nào không đồng ý thì kêu bỏ, góp ý thêm cái này cái kia. Vậy đó mà vai Triệu Tử Long của tôi thành công rực rỡ, thành vai để đời của mình”.

Bằng sự chỉ giáo và tài nghệ của mình, Thanh Tòng đã tạo nên nhiều vai diễn để đời cho rất nhiều nghệ sĩ như Bao Công của Trường Sơn, Lý Thần phi của Tài Linh, Quách Hòe của Công Minh trong Bích Vân cung kỳ án. Gián điệp Đoàn Hồng Loan, Thượng Dương hoàng hậu… của Thanh Loan có bàn tay nâng đỡ của ông. Kim Đồng, Thánh Gióng, Phạm Cự Trích, Quách Hải Thọ… của Bạch Long cũng do Thanh Tòng dàn dựng. Vai diễn đoạt huy chương vàng Trần Hữu Trang của Quế Trân – con gái ông trong Trắng hoa mai do ông đứng sau lưng.

Vui mừng khôn xiết trong thôi nôi Quế Trân

NSND Thanh Tòng rất cưng cô con gái rượu Quế Trân luôn yểu điệu, nhõng nhẽo. Vậy nhưng Quế Trân lại bảo rằng cha mình nhìn như vậy nhưng không hề chiều cô kiểu muốn gì được nấy mà có những chuyện ông nghiêm khắc với con chẳng khác gì với người ngoài.

Quế Trân kể NSND Thanh Tòng là con đích tôn của nghệ sĩ Minh Tơ nên ông rất mong có con nối nghiệp mình. Thôi nôi con trai đầu, cậu bé bốc cái kiếng, tức theo nghiệp diễn, ông vui mừng vô cùng. Nhưng sau đó đứa bé bỏ cái kiếng, bốc cái búa, ông tức giận quá đá đổ cả mâm cúng. Đến lượt thôi nôi Quế Trân, cô chỉ bốc đúng cái kiếng và cây son, tức là chọn nghề diễn, ông vui mừng khôn xiết. Vậy nhưng hồi nhỏ ông không dạy Quế Trân hát mà cũng chẳng cho con đi hát. Ông thảy Quế Trân sang các cô, cậu, chú, dì để tự học nghề. Ông bắt Quế Trân đi học với lời khuyên nhủ: “Con phải ráng học giỏi để sau này trở thành một nghệ sĩ có tri thức như cô Bạch Tuyết vậy”. Chỉ ngày nghỉ hay lễ tết Quế Trân mới được đi hát.

Bắt con đạp xe cực khổ cho nên người

Quế Trân nói: “Cha tôi cưng các con thì cưng nhưng hai anh em tôi muốn gì là ông bắt chúng tôi phải tự lao động, tự kiếm tiền mua lấy mới có. Nếu không đủ cha mới cho thêm. Hồi nhỏ tôi mê trò chơi điện tử Nintendo nhưng tôi phải tự đi diễn, lấy tiền diễn để mua chứ cha không cho. Anh trai tôi mỗi sáng phải đi học rất xa nhà, từ quận Tân Bình xuống quận 5 mà phải đạp xe đạp, rồi còn phải chở em đi học trường khác xong mới được đến lớp. Vậy nhưng anh Hai xin hoài cái xe máy mà cha tôi nhất quyết không cho, bắt phải đạp xe đạp cho nên người”.

18 tuổi, khi Quế Trân học xong trung học, NSND Thanh Tòng mới chính thức cho con gái theo nghề bằng việc để cô thi giải Trần Hữu Trang và chính thức truyền nghề cho con. Có lẽ vì cách dạy nghề và dạy con nghiêm khắc mà tận tâm như thế nên NSND Thanh Tòng mới trở thành một vị thầy nghề đáng kính trọng trong giới, cũng như là nghệ sĩ hiếm hoi có gia đình hạnh phúc, con cái đều ăn học thành tài, đều thành đạt nên người.

Nỗi oan tình đã dứt

Trong lúc đó, tài năng ông vẫn nở rộ với cải lương truyền thống. Ông nói: “Thời tôi diễn cho đoàn 284 là tôi vui lắm, vì có những vai rất tâm đắc. Vai cậu Tân (trong vở Tô Ánh Nguyệt), vai Chu Phác Viên (vở Lôi Vũ), vai Võ Minh Thành (vở Đời cô Lựu). Từ tuồng cổ bước sang tuồng xã hội là một thử thách, tôi lại thích thử thách như thế”. Quả thật khán giả đã khen ngợi Thanh Tòng trong hàng loạt vai xã hội nà

Sau này, vài năm trước khi ông được phong danh hiệu NSND, thì gặp lại nhau tôi đã hỏi: “Anh hết buồn vì người ta định kiến chưa?”. Ông cười rất tươi: “Hết rồi. Em có viết bài về anh, lý giải giùm luôn cho tuồng cổ, chắc người ta cũng hiểu rồi. Một đời anh vậy là mãn nguyện”.

Nhưng rồi ông lại nhăn mặt: “Vẫn còn chỗ chưa mãn nguyện nè. Giờ cái chân bị thấp khớp nặng quá, hết lên sân khấu diễn được rồi. Buồn lắm. Nhớ sân khấu quá đi”. Tôi lắc đầu: “Anh đừng có ráng nghen. Nguy hiểm lắm. Thôi, hát không được thì ngồi làm giám khảo, chỉ dạy cho lớp trẻ được bao nhiêu cũng là quý”. Thanh Tòng cười: “Ừ, thôi chấp nhận!”.

Cây đại thụ ra đi không có người thay thế”

Nghệ sĩ Thanh Hằng “Chú Năm là một người cha đáng kính”

Nghệ sĩ Thanh Hằng chia sẻ về điều khiến bà nhớ nhất về nghệ sĩ Thanh Tòng: “Với tôi, chú Năm (cách gọi của nghệ sĩ Thanh Hằng – PV) đúng là cây đại thụ của ngành cải lương Hồ Quảng. Con cháu hát chú lo tươm tất, chỉ dạy từng chút. Chú là một người cha đáng kính, không hiểu gì hỏi chú chỉ dạy. Chú tâm đắc vai diễn của tôi là chú chắc lưỡi, gật đầu, không nói gì nhiều”.

Nghệ sĩ Thanh Hằng càng buồn hơn khi cho biết, tâm nguyện của NSND Thanh Tòng dự định sẽ sang Úc biểu diễn cùng với mình, nhưng bà chưa làm được thì nghệ sĩ Thanh Tòng đã ra đi. Điều bà cảm thấy hối tiếc nhất chính là khi về Việt Nam phải đi quay hình, làm việc liên tục nên khi hay ông bệnh vẫn chưa thể ghé qua thăm. Và bà cũng không dám tin rằng ông đã thực sự ra đi.

Sân khấu đã mất đi một nhân tài – “Cây cổ thụ” không có người thay thế”

Từng gắn bó với nghệ sĩ Thanh Tòng trong rất nhiều vở diễn, bà chia sẻ: “Tôi và anh Tòng rất nhiều kỷ niệm, nhất là kỷ niệm ở đoàn 284. Lần đầu tiên nghệ sĩ “đem chuông đi đánh xứ người” ở Châu Âu. Trong đoàn có tôi, anh Thanh Tòng, Minh Vương, Diệp Lang… Kỷ niệm tôi nhớ nhất là anh Thành Được bị bắt anh Thanh Tòng xung phong ra thế vai. Anh Thanh Tòng rất sốt sắng, đặc biệt anh diễn không có chút gì là người thế tuồng để bị gãy vai, ai cũng mừng”.

Nghệ sĩ Lệ Thủy và nghệ sĩ Thanh Tòng từng diễn chung trong một số vở diễn nổi tiếng kinh điển, mãi về sau nhiều thế hệ vẫn còn nhớ, như một dấu son của ngành cải lương Việt Nam. “Tôi và anh hát rất ăn ý. Anh mất, sân khấu đã mất đi một nhân tài, tôi mất đi một người bạn quý. Từ tuồng cổ chuyển sang cải lương nhưng anh diễn rất ngọt vai, anh luôn chắt chiu từng vai diễn. Từ Tô Ánh Nguyệt hay Đời cô Lựu, anh luôn tính toán để cho vai diễn ra chất của nhân vật mà anh thể hiện”.

“Anh Thanh Tòng mất đi, cây cổ thụ này không có người thay thế, anh vừa là cây đại thụ tuồng cổ, vừa cải lương. Những “cây đại thụ” bây giờ “tiêu từ từ hết rồi”. Chúng tôi bây giờ gặp nhau đều cảm thấy buồn”, nghệ sĩ Lệ Thủy chia sẻ sự tiếc thương trước mất mát khá lớn của ngành cải lương Việt Nam.

“Anh Tòng là người tốt với anh em, hiền lành, lúc nào cũng thương quý đàn em, tôn kính bạn bè. Không phải với riêng một người nào, anh em trong đoàn ai cũng quý anh, anh sống biết nhường nhịn, khiêm nhường”, không chỉ với tài năng mà cả cách sống của NSND Thanh Tòng cũng là điều mà nghệ sĩ Lệ Thủy trân quý.

NSND Lệ Thủy cho biết, trước Tết, bà và nghệ sĩ Thanh Tòng còn ra Hà Nội diễn, chương trình của Kim Tử Long tổ chức, và đó là lần cuối bà gặp ông.

Trong chương trình “Bước chân 2 thế hệ” do con trai Dương Đình Trí làm, bà và nghệ sĩ Thanh Tòng dự định sẽ diễn lại vở Áo cưới trước cổng chùa. Nhưng dự định đó chưa thành thì nghệ sĩ Thanh Tòng đã ra đi nên bà rất buồn.

NSND Bạch Tuyết “Ông là người tài năng, đức độ”

NSND Bạch Tuyết cho chia sẻ: “Tôi có quá nhiều kỷ niệm với người nghệ sĩ tôi vừa thương yêu, vừa kính trọng, bởi vì sự đóng góp của ông trong nên cải lương tuồng cổ. Ông là nghệ sĩ tài hoa và đức độ. Khi đi diễn cùng, tôi thấy ở ông là người nhân hậu, ông thương và bảo bọc đồng nghiệp cũng như là con cháu, học trò. Ông nghiêm khắc nhưng rất bao dung”.

NSND Bạch Tuyết chia sẻ kỷ niệm sâu sắc với Thanh Tòng khi cùng ông tham gia chuyến biểu diễn ở châu Âu vào năm 1984. Khi đó, ông được chọn đóng thế nghệ sĩ Thành Được vai Hai Thành trong vở Đời cô Lựu. Dù lần đầu đóng cải lương xã hội, ông gây bất ngờ lớn, để lại ấn tượng sâu sắc với khán giả.

“Trong chuyến lưu diễn lần đầu tiên ông ra mắt tại Paris, chúng tôi di chuyển suốt trên xe buýt nên tôi không hiểu ông học tuồng như thế nào mà không hề quên bất cứ lời thoại nào trong suốt vở diễn với vai nặng như thế, khi ông là người thế vai. Đến bây giờ, mỗi khi nhớ lại tôi vẫn thấy thương vì ông sống hết sức với nghề, với khán giả. Trong suốt mấy chục năm diễn cùng nhau, tôi chưa bao giờ thấy anh quên hay nhầm lời thoại nào”, NSND Bạch Tuyết chia sẻ.

Khi nhắc về tài năng và đức độ của nghệ sĩ Thanh Tòng trong suốt nhiều năm trong nghề, nghệ sĩ Bạch Tuyết không thể nào quên: “Ít người nào làm việc quyết liệt và trách nhiệm như ông. Năm tôi tốt nghiệp đạo diễn tại Nga, tôi có xin về nước làm tác phẩm đưa sang. Tôi có làm vở Truyện Kiều, tôi có mời ông đóng vai Từ Hải. Chưa có ai đóng Từ Hải đẹp, uy dũng và hay như NSND Thanh Tòng. Và tôi còn có đóng với ông trong vở Dương Vân Ngam ông trong vai Lê Hoàng. Ông ca hay, nói trúng và diễn đẹp vô cùng, cực kỳ xuất sắc. Thường những ai xuất sắc ở tuồng cổ vì có điệu bộ, trình thức, múa thì khi sang lịch sử hoặc xã hội thì rất khó, và thế nào cũng có những động tác thiếu hoặc dư thừa. Nhưng ở NSND Thanh Tòng không hề có”.

Ngoài tài năng làm nghề, còn có những điều mà nghệ sĩ Bạch Tuyết trân quý dành cho nghệ sĩ Thanh Tòng. Bà nói: “Ông là người tài năng, đức độ nhưng tôi nghĩ công lớn nhất của ông là ông đã đào tạo, dạy dỗ và sinh được người kế vị rất quý, đó là cô Quế Trân. Một trong số ít những nghệ sĩ trẻ của thời đại có học và nghiêm túc, khiêm tốn và hết sức lễ phép. Cô không cho chúng ta thấy đó là một ngôi sao lớn và điều đó cho chúng tôi kính trọng ông hơn”.

“Ông là nghệ sĩ nhưng lại rất toàn vẹn trong đời thường. Có điều ai cũng sẽ ra đi, nhưng sự ra đi của ông khiến cho nhiều người tiếc nuối. Bởi vì ông còn hoài bão rất nhiều đối với nghệ thuật cải lương tuồng cổ Việt Nam”, nghệ sĩ Bạch Tuyết ngậm ngùi, tiếc nuối về sự ra đi của NSND Thanh Tòng nhưng những gì ông để lại cho thế hệ sau sẽ vẫn mãi được duy trì và phát triển.