“Sầu nữ” Út Bạch Lan: Dâng hết yêu thương cho mối tình phụ bạc, lặng lẽ về cõi Phật

0
188

Út Bạch Lan là biểu tượng của làng cải lương. Bà nổi tiếng nhờ những vai đào thương trên sân khấu, được khán giả gọi là “sầu nữ”.

Út Bạch Lan là biểu tượng của làng cải lương. Bà nổi tiếng nhờ những vai đào thương trên sân khấu, được khán giả gọi là “sầu nữ”. Và rồi chữ “sầu” đã vận vào cuộc đời bà. Một đời Út Bạch Lan giống như cô lái đò đưa những nặng gánh cuộc đời người khác qua sông, bao yêu thương thời thanh xuân dành hết cho một mối tình rồi trở về lặng lẽ.

Từ cô bé hát rong đến biểu tượng làng cải lương

Nghệ sĩ Út Bạch Lan sinh năm 1935 tại Long An. Ngay từ nhỏ bà đã phải chịu nhiều vất vả vì bố mất sớm nên bà cùng mẹ phải quần quật với công việc làm thêm để kiếm sống. Cuộc sống của Út Bạch Lan và mẹ là chuỗi ngày nhiều khó nhọc nhưng chính những ngày tháng cùng mẹ đi qua các con phố Sài Gòn đã giúp bà yêu những làn điệu vọng cổ.

Chữ duyên đã giúp Út Bạch Lan gặp cô Năm Cần Thơ – người có tiếng trong giới hát ngày ấy và sau cuộc gặp gỡ định mệnh, cuộc đời của bà bước sang một trang khác. Út Bạch Lan từ cô bé hát rong khắp các con phố ở Chợ Lớn trở thành nghệ sĩ, đứng trước hàng trăm khán giả.

Ngay từ lần đầu đứng trên sân khấu, Út Bạch Lan đã được khán giả đặc biệt yêu mến. Chất giọng ấm, mượt mà, nỉ non, có phần ai oán phận người của bà khiến khán giả nghe một lần đã thấy thương thấy nhờ và các đoàn hát đặc biệt yêu thích. Vai Hương (Nửa đời hương phấn), Lê Thị Lan (Tuyệt tình ca), Sơn nữ Phà Ca trong vở diễn cùng tên, chị Hằng (Con gái chị Hằng), Kiều Phi Yến (Nửa bản tình ca), Chiêu Trúc Lệ (Thuyền ra cửa biển),… đã giúp Út Bạch Lan trở thành biểu tượng của làng cải lương.

Khi đang ở đỉnh cao sự nghiệp Út Bạch Lan gặp và yêu nghệ sĩ nức tiếng Thành Được. Lúc đó, Thành Được không chỉ là một nghệ sĩ nổi danh mà còn là anh chàng có vẻ ngoài điển trai, khéo nói nên được nhiều cô gái mê mẩn. Cũng như nhiều cô gái khác, Út Bạch Lan cũng nhanh chóng bị người đàn ông này hút hồn và tình yêu của họ chớm nở sau khi quen biết ít lâu. Thuở ấy, chuyện tình đẹp như thơ của họ nhận được sự ủng hộ của đông đảo khán giả. Sau một thời gian yêu nhau, họ kết hôn trong sự chúc phúc của rất nhiều nghệ sĩ lúc đó. Nhưng, cũng bắt đầu từ đây, Út Bạch Lan phải đối mặt với những đắng cay.

Liên tiếp nhận nuôi con rơi của chồng

Cưới nhau không bao lâu, bà đau đớn khi một người phụ nữ bế con đến trước cửa nhà nhờ nuôi hộ. Bà kể, cô bé tên Liên, lúc ấy mới chỉ 3 tuổi. Mẹ cô bé đến gặp bà và nói, “vì vất vả quá nên không thể nuôi được” và nhờ bà nuôi giùm. Với một người con gái, đó là nỗi đau không thể diễn tả bằng lời, nhưng tình yêu, sự nhân văn đã khiến bà đồng ý nuôi cô bé Liên.

Sau bé Liên, Út Bạch Lan, nhận thêm bé thứ hai tên Dũng. “Mẹ cháu ở Huế. Khi lỡ làng, người mẹ ấy bị gia đình đuổi ra khỏi nhà, bụng mang dạ chửa lận đận vào Sài Gòn tìm tôi và được cô Phượng Liên giới thiệu đến. Tôi nói: Thôi thì phận đàn bà con gái, em cứ ở lại, chị thuê nhà cho em ở để sinh nở và thuê bà vú chăm con cho em”, Út Bạch Lan kể trong một cuộc phỏng vấn.

Sau đó, Út Bạch Lan nhận thêm đứa thứ ba tên Sơn, con của một người ở Gò Công và đứa thứ tư tên Châu. Các bé được mang đến cho bà đều từ khi còn đỏ hỏn. Nhiều người tự hỏi, tại sao Út Bạch Lan lại có thể làm được điều vĩ đại đến vậy? Tại sao bà lại có thể vượt qua nỗi đau bị phản bội để mở lòng yêu thương những đứa trẻ kia?

Những sóng gió ấy đã đẩy cuộc hôn nhân của bà đến sự đổ vỡ. Trong cuộc hôn nhân vỏn vẹn có 3 năm với Thành Được, Út Bạch Lan không có con. Bà chăm con chồng như con mình. Khi bà và ông chia tay, nữ nghệ sĩ vẫn không rời bỏ các con, coi các con như con mình, rồi dựng vợ gả chồng và đến khi mẹ ruột quay trở về xin nhận lại con, nghệ sĩ Út Bạch Lan lại nhiệt tình hoàn tất thủ tục để trả con.

Ông trời thật biết cách trêu đùa người con gái ấy, nhưng dù bà đau đến cùng cực vẫn bước qua nỗi đau để sống thật nhân văn. Bà tìm kiếm sự bình an cho cuộc sống bằng lòng nhân hậu. Những nỗi đau, những bất hạnh trải qua, bà gói ghém lại rồi gửi gắm qua những câu hát. Vì vậy mà, nghệ sĩ Út Bạch Lan ngày càng hát hay, giọng hát của bà da diết hơn. Tình yêu thương của khán giả cùng niềm tôn kính của bao lớp nghệ sĩ trẻ đã bù đắp cho những mất mát trong hạnh phúc riêng của bà.

Trải qua tận cùng đau đớn vì bị phản bội, nhưng bà không hề oán hận người đàn ông ấy. Bà nói rằng, mình không hận ông. Chữ oan, chữ trái kia bà coi là cái nghiệp mà nghiệp thì của chính mình chứ không phải do lỗi của người khác. Thế nên, chữ hận không tồn tại trong mối quan hệ của họ. Gần nửa thế kỷ khi có dịp gặp lại chồng cũ trong một buổi diễn, nghệ sĩ Út Bạch Lan vẫn hát cùng ông trên sân khấu. Bà không giận hay trách ông nửa lời.

Vĩnh biệt cây đại thụ của làng cải lương

Sau những biến cố cuộc đời, Út Bạch Lan tìm đến sự bình yên nơi cửa Phật. Bà không xuống tóc xuất gia nhưng mỗi sáng đọc Kinh, tối đi diễn và làm từ thiện. Bà bảo, từ thiện là niềm vui sống của bà. Được giúp đỡ những phận đời khó khăn bà thấy ý nghĩa của cuộc sống. Bà tìm thấy hạnh phúc, sự bình an trong những hoạt động ý nghĩa ấy. Khi nói về cuộc đời mình, bà vui vẻ nói: “Tôi không muốn nói về nỗi buồn trong quá khứ và luôn vui với hiện tại. Nhìn lại cả chặng đường đã qua, tôi thấy niềm vui nhiều hơn nỗi buồn”.

Năm 2016, cây đại thụ của làng cải lương – Út Bạch Lan qua đời tại nhà riêng sau một thời gian chống chọi với bệnh tật, hưởng thọ 81 tuổi. Sự ra đi của bà để lại nỗi mất mát lớn lao trong ngành nghệ thuật truyền thống và niềm tiếc thương vô hạn cho khán giả và đồng nghiệp. Ngày bà mất, rất nhiều khán giả, đồng nghiệp và báo giới đến đưa tiễn. Trước một người phụ nữ tuyệt vời đến như vậy, ai cũng dành cho bà sự kính trọng, niềm tiếc thương. Thử hỏi trên đời này có mấy ai làm được những điều kỳ diệu giống như Út Bạch Lan.

Hơn 60 năm gắn bó cùng sân khấu, giọng ca vàng và những vai diễn để đời đã đưa nghệ sĩ Út Bạch Lan lên đỉnh vinh quang của nghệ thuật cải lương với nhiều giải thưởng, danh hiệu cao quý cùng những biệt danh khán giả và báo giới đã ưu ái dành tặng như: Đệ nhất đào thương, Nữ hoàng vọng cổ, Vương nữ Sương chiều, Sầu nữ Út Bạch Lan. Mỗi danh hiệu là bao nhiêu tình cảm, sự yêu thương của khán giả gửi vào đó, thế nên bà trân trọng những danh xưng ấy, hạnh phúc mỗi khi người ta nhắc đến bà cùng những danh xưng.

NSƯT Ngọc Hương: Đào thương được săn đón bậc nhất và đoạn trường hoàng hôn không tắt nổi lửa lòng

Trên sân khấu cải lương, NSƯT Ngọc Hương từng được đánh giá là đào thương tài sắc lẫy lừng.

Trên sân khấu cải lương, NSƯT Ngọc Hương từng được đánh giá là đào thương tài sắc lẫy lừng. Bà đã dành trọn tuổi xuân để cống hiến cho nghệ thuật, cho khán giả nhưng ở cái tuổi xế chiều nghệ sĩ Ngọc Hương lại phải sống trong cảnh lận đận, long đong…

Thời vang bóng

Nghệ sĩ Ngọc Hương sinh năm 1942, là con nhà nòi về hát bội. Bà bước lên sân khấu từ rất sớm, khi mới chỉ là cô bé 10 tuổi. Là con nhà nòi nên ngay từ vai diễn đầu tiên, Ngọc Hương đã tỏa sáng. Giọng ca ngọt như mía lùi cùng khả năng diễn xuất tuyệt vời đã giúp cô bé Ngọc Hương được khán giả thương mến.

Chia sẻ về việc đến với sân khấu ở cái tuổi còn khá nhỏ, nghệ sĩ Ngọc Hương tâm sự, chính vì quá nghèo nên bố mẹ bà đã quyết định hướng dẫn các con học nghề cải lương. Bốn anh chị em bà hồi đó cùng được theo học ca vọng cổ, vũ đạo một cách bài bản. Sinh ra trong một gia đình có truyền thống nghệ thuật lại được bố mẹ đào tạo bài bản nên Ngọc Hương và các anh chị em của bà đều là những nghệ sĩ nổi danh của sân khấu cải lương.

Ở thập niên 1960, nghệ sĩ Ngọc Hương là cô đào nổi tiếng cùng trang lứa với các nghệ sĩ Út Bạch Lan, Thanh Nga… Bà đoạt giải Thanh Tâm năm 1962 cùng với nghệ sĩ Ánh Hồng. Khi ấy Ngọc Hương là cô đào cải lương hương sắc, ca ngâm, diễn xuất dịu dàng. Ngọc Hương và nghệ sĩ Thanh Hải – vua ngâm Tao Đàn là cặp đôi đào kép sáng giá hàng bậc nhất thập niên 1960 ở đoàn cải lương Kim Chưởng.

Nghệ sĩ Kim Giác kể về em gái đầy tự hào: “Nhờ làn hơi mượt và thông minh, Ngọc Hương hồi đó đã được bầu Răng (đoàn Thanh Hương) mời đóng các vai đào nhí. Hương ca mùi lắm, người hâm mộ xếp hàng dài chờ đợi sau mỗi đêm diễn. Lập gia đình xong, Hương giúp chồng quán xuyến đoàn hát trong thời gian chồng tham gia cách mạng. Điều khiến tôi và giới nghệ sĩ trân trọng. Ngoài tài năng, Ngọc Hương còn là người chung thủy, trở thành điểm tựa cho đoàn hát, cho soạn giả Thu An. Đó là một sự hy sinh lớn lao và thầm lặng”.

Nói đến nghệ sĩ Ngọc Hương, người ta sẽ nhớ ngay đến vai cô đào Oanh Kiều trong vở cải lương Gánh cỏ sông Hàn. Vai diễn này của bà đã để lại dấu ấn sâu đậm trong lòng khán giả. Trong những năm đầu thập niên 1980, vai diễn này đã giúp Ngọc Hương trở thành nghệ sĩ “vạn người mê”. Lớp diễn Oanh Kiều cầm nhánh cây quất vào lưng nhân vật phản diện, đầu hàng, theo giặc rồi hát bài Lý ngựa ô của nghệ sĩ Ngọc Hương đã bước ra đời sống thực, hành động đó được nhiều khán giả bắt chước.

Mặc dù, nghệ sĩ Ngọc Hương đã xây dựng cho mình một sự nghiệp lừng lẫy với những vai diễn được đánh giá cao, nhưng ở tuổi “xế chiều”, NSƯT Ngọc Hương lại đối mặt với cái nghèo, với bệnh tật dai dẳng.

Nghèo khó lại mắc bệnh trầm kha

Thời điểm cải lương dần sa sút, soạn giả Thu An bệnh tật, bao nhiêu tiền bạc, của cải dành dụm được đều đội nón ra đi. Từ một gánh hát danh tiếng gia đình nghệ sĩ Ngọc Hương rơi vào cảnh nợ nần.

Khi ấy bà và chồng đã phải chật vật xoay xở để duy trì cuộc sống. Cả năm trời đoàn hát chỉ “sống” được mấy mùa cúng chùa, cúng đình. Sau mỗi mùa như thế, tiền thu được cũng chỉ đủ để mua gạo và cả gia đình phải sống dưới hầm rạp Xuân Cảnh (Bến Tre). Mọi chuyện trở nên khó khăn hơn khi chồng bà mắc bệnh. Chi phí chữa bệnh của ông có lúc đến 2 triệu đồng/ngày. Quá khó khăn, bà phải cầm cố căn nhà để lấy tiền trang trải. Tuy nhiên, dù tận tình chạy chữa nhưng ông cũng không qua khỏi. Vì không có tiền trả, nhà cửa bị ngân hàng tịch biên để phát mại, nghệ sĩ Ngọc Hương phải ở nhà thuê cùng gia đình 2 người con trai. Tuổi cao, sức khỏe yếu bà vẫn đi hát ca cổ ở các quán nghệ sĩ để nhận số tiền boa ít ỏi mỗi đêm của khách về phụ tiền chợ cho các con.

Năm 2005, chồng bà – soạn giả Thu An- qua đời để lại một gia tài tác phẩm đồ sộ với hơn 150 kịch bản cải lương, trong đó có nhiều tác phẩm nổi tiếng như: Nắng chiều trên sông Dịch, Hai chiều ly biệt, Gánh cỏ sông Hàn, Trống lệnh thành Hoa Lư, Tiếng súng một giờ khuya, Lửa phi trường… chưa kể đến hàng nghìn bài vọng cổ. Thế nhưng, năm thì mười họa mới có trung tâm, đơn vị đến mua tác quyền để tái dựng, số tiền nhuận bút khiêm tốn, nhỏ giọt không đủ giúp vợ con cố soạn giả Thu An vượt qua cảnh túng thiếu.

Nói về nghề “xướng ca”, NSƯT Ngọc Hương nghẹn ngào nhắc đến câu thơ: “Khép cánh màn nhung danh vọng hết/Người về lòng rũ sạch sầu thương/Người vào cởi áo lau son phấn/Trả cả vinh hoa lẫn đoạn trường”.

Những câu thơ này dường như thực sự đã vận vào cuộc đời bà. Ở cái tuổi xế chiều nghệ sĩ Ngọc Hương không chỉ vật lộn với cuộc sống khó khăn mà còn phải chiến đấu với bệnh tật. Bệnh tật khiến bà đi đứng khó khăn, không thể đứng trên sân khấu để hát thế nên chỉ quanh quẩn ở nhà và quán của con dâu. Với một người nghệ sĩ gần như cả đời đã gắn bó với sân khấu nhưng lại chẳng thế mang tiếng hát của mình đến với khán giả thì chẳng điều gì có thể buồn hơn.

Nghệ sĩ Ngọc Hương nói, cuộc sống khó khăn vì cơm áo gạo tiền chẳng là gì, điều khiến bà đau khổ chính là ngọn lửa nghệ thuật đang hừng hực cháy nhưng lại chẳng thể đứng trên sân khấu để gặp khán giả.

Ở cái tuổi thất thập, ánh hào quang năm xưa đã không còn, cuộc sống của bà giờ đây là nỗi lo cơm áo và vòng xoáy bệnh tật. Nữ nghệ sĩ nổi danh tài sắc năm nào nay chỉ vận bộ đồ đơn sắc, mái tóc lưa thưa búi gọn sau gáy, lặng lẽ ngồi bên tấm biển chào hàng “Bánh sữa hột gà 2.000 đồng/cái”.

NSƯT Ngọc Hương cho biết, đây là quán của con dâu và bà còn chút sức khỏe thì cố phụ giúp con cháu, san sẻ phần nào gánh nặng mưu sinh. Nhìn vào cảnh tượng đầy ám ảnh ấy, khó ai có thể tưởng tượng được thời hoàng kim của cải lương, bà là tên tuổi từng được săn đón bậc nhất. “Ngồi cả ngày như thế thì lời được vài chục ngàn đồng để mua gạo. Các cháu của tôi còn phải đến trường, rồi tiền học, tiền ăn… Tôi bệnh nhưng không dám vào bệnh viện vì nhiều chi phí quá”, NSƯT Ngọc Hương nghẹn ngào chia sẻ.

Ở cái tuổi xế chiều, khuôn mặt NSƯT Ngọc Hương vẫn còn phảng phất nét duyên thắm của cô đào tài sắc, nụ cười nhân hậu rạng ngời chỉ còn xuất hiện ở một vài khoảnh khắc hiếm hoi. Những nghệ sĩ cùng thời đều tiếc cho NSƯT Ngọc Hương, sự hụt hẫng, cô đơn của một cánh chim lẻ bạn đã khiến tâm hồn bà trở nên trĩu nặng.

Nguồn: Báo giấy Đời sống & Pháp luật